Eşit dağıtım nasıl hesaplanır? Halka arzda kaç lot düşeceğini önceden tahmin etmek

"Bin lot istedim, neden 12 lot geldi?" sorusunun cevabı tek bir maddede yazılı. Eşit dağıtım, talebi küçük olanları önce doyurup kalanı herkese eşit bölen, turlarla ilerleyen bir hesaptır.

Kuralın kendisi

Eşit dağıtımın esasları SPK'nın II-5.2 sayılı Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği'nin 20. maddesinin ikinci fıkrasında yer alır. SPK'nın i-SPK.128.23 sayılı ilke kararı da talep toplamalı büyük ilk halka arzlarda yurt içi bireysel yatırımcılara bu esaslara göre eşit dağıtım yapılmasını öngörür. Kuralı sade dille özetleyelim:

  1. Talepler satışa sunulan miktardan azsa herkesin talebi karşılanır.
  2. Fazlaysa, satışa sunulan miktar talep eden kişi sayısına bölünür. Bulunan miktar ve altında talep edenlerin talebi tamamen karşılanır.
  3. Kalan miktar, talebi henüz karşılanmamış kişi sayısına bölünür ve aynı işlem tekrarlanır.
  4. Bu tur, paylar bitene kadar devam eder.

Kuralın en önemli sonucu şudur: sonunda ortaya çıkan eşiğin üzerinde talep eden herkes aynı miktarı alır. 50 lot isteyen de 5.000 lot isteyen de, eşik 20 lotsa 20 lot alır.

Adım adım bir örnek

Varsayalım bir halka arzda bireysel yatırımcılara 10.000.000 lot ayrıldı ve 500.000 kişi talepte bulundu. Bu kişilerin 100.000'i 5 lot, 50.000'i 15 lot istedi; geri kalan 350.000 kişi daha yüksek miktarlar istedi.

TurKalan kişiKişi başı payNe oldu?Kalan lot
1500.000205 ve 15 lot isteyenlerin talebi 20'nin altında; ikisi de tamamen karşılandı (500.000 + 750.000 lot)8.750.000
2350.00025Kalanların hepsi 25 lottan fazla istedi; herkese 25 lot verildi0

Sonuç: 5 lot isteyen 5, 15 lot isteyen 15, 25 lot ve üzeri isteyen herkes 25 lot alır.

Dikkat ederseniz ilk turdaki "kişi başı 20 lot" kimsenin nihai payı değildir. Küçük talepler karşılanınca kalan lotlar daha az kişiye bölündüğü için eşik 25'e yükseldi. Gerçek halka arzlarda küçük taleplerin oranı arttıkça bu yükselme belirginleşir.

Kaç lot düşeceğini nasıl tahmin edersiniz?

Dağıtım bitmeden kesin sonucu kimse bilemez, ama iki sayıyla iyi bir alt sınır bulabilirsiniz:

  • Bireysel yatırımcılara ayrılan lot sayısı: İzahnamede ve satış duyurusunda yazar. Talep toplamalı arzlarda, toplam lot sayısını bireysel gruba ayrılan oranla çarparak bulursunuz. Borsada satış yönteminde çoğunlukla tüm lotlar tek havuzdadır.
  • Tahmini katılımcı sayısı: Yakın dönemdeki benzer arzların KAP'taki satış sonuçlarına bakın.

İlk sayıyı ikinciye bölmek size "herkes çok yüksek talep etseydi" düşecek miktarı verir. Gerçek sonuç genellikle bunun biraz üzerindedir, çünkü bir kısım katılımcı eşiğin altında talep eder. Bu hesabı turlarıyla birlikte yapmak için eşit dağıtım hesaplayıcısını hazırladık; küçük talep veren grupları da girerek sonucun nasıl değiştiğini görebilirsiniz.

Örnek tahmin

Bireysele 40.000.000 lot ayrılmış bir arzda 1.000.000 katılımcı bekleniyorsa alt sınır 40 lottur. Katılım 800.000'de kalırsa 50 lota, 1.300.000'e çıkarsa 30 lota yaklaşır. Talep miktarınızı belirlerken bu aralığı düşünmek, katılım düşük kaldığında fazladan pay alma ihtimalini korur.

Gerçek bir örnekle sağlama

Temmuz 2026'daki Masfen Enerji halka arzında yurt içi bireysel yatırımcılara 68.000.000 lot dağıtıldı ve 1.089.645 kişiye dağıtım yapıldı. 68.000.000 ÷ 1.089.645 ≈ 62,4 eder; açıklanan kişi başı miktar da yaklaşık 62 lottu. Ağustos 2026'daki Kapeks Kimya arzında ise bireysele ayrılan 12.550.000 lotun 517.764 kişiye bölümü yaklaşık 24 lot ederken, açıklanan azami miktar 40 lottu. Aradaki fark tam olarak bu yazıdaki tur mantığından kaynaklanıyor: katılımcıların bir kısmı 40 lotun altında talep ettiği için kalan lotlar daha az kişiye bölündü ve eşik yükseldi.

2026'daki 13 arzın kişi başı sonuçlarını bu tabloda topladık.

Küsurat neden oluşur?

Lot bölünemez. 10.000.001 lotu 500.000 kişiye bölerseniz herkese 20 lot düşer ve 1 lot artar. Bu artan kısma küsurat denir. Küsuratın nasıl dağıtılacağı her arzın izahnamesinde veya satış duyurusunda yazar. Bu yüzden aynı eşiğin üzerinde talep eden iki yatırımcıdan birinin bir lot fazla alması, kendiliğinden bir hata göstermez.

Az lot almanın olağan ve olağan dışı nedenleri

DurumDeğerlendirme
Katılım çok yüksek, eşik düşük kaldıOlağan; kuralın doğal sonucu
Farklı kurumlardan birden fazla talep girdim, yalnızca biri sayıldıOlağan; Tebliğ'e göre mükerrer taleplerde yalnızca en yüksek talep dikkate alınır
Talep süresi içinde talebimi değiştirdimSon hâli dikkate alınır
Aynı gruptaki benzer talepli yatırımcılardan belirgin şekilde az aldımOlağan dışı olabilir; aracı kurumunuzdan talep kaydınızı isteyin
Talebim hiç iletilmemiş görünüyorOlağan dışı; kurumunuzla yazılı olarak iletişime geçin

Satış Tebliği, dağıtım sırasında her yatırımcıya dahil olduğu grup içinde eşit ve adil davranılmasını ve taleplerin hangi kurum tarafından toplandığına bakılmaksızın aynı şekilde değerlendirilmesini esas alır. Talep ve dağıtım kayıtları beş yıl saklanır; bir sorun olduğunu düşünüyorsanız bu kayıtları aracı kurumunuzdan isteyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Eşit dağıtımda çok yüksek talep vermek daha fazla lot getirir mi?

Hayır. Dağıtım sonucunda ortaya çıkan eşiğin üzerinde talep eden herkes aynı miktarı alır. Daha yüksek talep, yalnızca katılım beklenenden düşük kalırsa eşiğe kadar fayda sağlar.

Komşum benden az talep etti ama aynı lotu aldı, bu hata mı?

Değil. İkinizin talebi de eşiğin üzerindeyse aynı miktarı almanız eşit dağıtımın olağan sonucudur.

Küsurat ne olur?

Lotlar bölünemediği için turlar sonunda bir miktar pay artabilir. Bu küsuratın nasıl dağıtılacağı izahnamede veya satış duyurusunda belirtilir; uygulamada bazı yatırımcılara birer lot eklenmesi şeklinde dağıtılabilir.

Katılımcı sayısını önceden nereden bilebilirim?

Kesin olarak bilemezsiniz. Yakın dönemdeki benzer büyüklükteki halka arzların katılımcı sayıları iyi bir başlangıç noktasıdır; bu bilgiler her arzın KAP'taki satış sonuçlarında yer alır.

Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı halka arz sürecini ve mevzuatı anlamanıza yardımcı olmak için hazırlandı. Herhangi bir şirketin payını alma veya satma önerisi içermez. Kurallar değişebileceğinden her halka arzda ilgili izahnameyi ve KAP duyurularını kontrol edin.

Kaynaklar