Halka arzda ilk işlem günü: Baz fiyat, tavan, taban ve kuyruk nasıl işler?
Halka arzdan aldığınız lotlar hesabınızda, paylar yarın işlem görmeye başlıyor. İlk gün ve sonrasında fiyatın nasıl oluştuğunu bilmek, satış ya da tutma kararınızı rastgele olmaktan çıkarır.
İşlem tarihi nasıl öğrenilir?
Dağıtım tamamlandıktan sonra Borsa İstanbul, payların hangi pazarda, hangi kodla ve hangi tarihte işlem görmeye başlayacağını KAP'ta duyurur. Borsada satış yöntemiyle yapılan arzlarda birincil piyasadaki ".HE" kodu kapanır, paylar ikincil piyasada şirketin normal kodu ile (örneğin ABCDE.E) işlem görmeye başlar. Lotlarınızın hesabınızda göründüğünü bu tarihten önce kontrol edin.
Baz fiyat ve fiyat marjı
Borsa İstanbul'da paylar her gün için belirlenen bir baz fiyat etrafında, belirli bir yüzdelik bant içinde işlem görür. Pay piyasasında bu bant çoğu pay için yüzde 10'dur: bir gün içinde fiyat baz fiyatın en fazla yüzde 10 üzerine (tavan) çıkabilir ve en fazla yüzde 10 altına (taban) inebilir. Normal günlerde baz fiyat, bir önceki günün kapanış fiyatıdır.
İlk işlem gününde ise henüz bir kapanış fiyatı yoktur; baz fiyat Borsa İstanbul tarafından belirlenip duyurulur ve halka arzlarda bu genellikle halka arz fiyatıdır. Örneğin halka arz fiyatı 20,00 TL olan bir payın ilk gün tavanı yaklaşık 22,00 TL, tabanı yaklaşık 18,00 TL olur. Fiyat adımları nedeniyle tavan ve taban tam yüzde 10'a denk gelmeyebilir.
Halka arz fiyatı 20,00 TL olan bir pay art arda tavan yaparsa:
| Gün | Baz fiyat | Yaklaşık tavan | Halka arz fiyatına göre |
|---|---|---|---|
| 1 | 20,00 | 22,00 | +%10 |
| 2 | 22,00 | 24,20 | +%21 |
| 3 | 24,20 | 26,62 | +%33 |
| 4 | 26,62 | 29,28 | +%46 |
| 5 | 29,28 | 32,21 | +%61 |
Hesap örnek amaçlıdır; gerçek fiyatlar fiyat adımlarına göre yuvarlanır. Taban serisinde aynı bileşik etki ters yönde çalışır.
Tavanda kuyruk nedir?
Bir pay tavana ulaştığında işlemler durmaz; tavan fiyattan alış ve satış emirleri eşleşmeye devam eder. Alış emirleri satış emirlerinden çok fazlaysa tavan fiyatta bekleyen alış emirlerinden oluşan bir "kuyruk" oluşur. Borsa İstanbul'da emirler fiyat ve zaman önceliğine göre eşleşir: aynı fiyattaki emirlerden önce girilen önce gerçekleşir.
Yatırımcıların takip ettiği iki gösterge vardır:
- Tavandaki alış lot miktarı: Kuyruk büyüdükçe talebin güçlü olduğu düşünülür.
- Gerçekleşen işlem hacmi: Tavanda hacim artıyorsa, birileri tavandan satış yapıyor demektir. Kuyruk erimeye başladığında tavan "çözülebilir".
Bu göstergeler fiyatın yarın ne yapacağını söylemez; sadece o anki arz-talep dengesini gösterir.
İlk gün emir verirken dikkat edilecekler
- Seans yapısı: Gün, emirlerin toplanıp tek bir açılış fiyatının belirlendiği bir açılış seansıyla başlar. Açılış seansında girdiğiniz emirler bu tek fiyattan eşleşir.
- Piyasa emri yerine limit emir: Hızlı hareket eden bir payda piyasa emri, beklemediğiniz bir fiyattan gerçekleşebilir. Fiyatı siz belirleyin.
- Satış kararını önceden verin: "Tavan bozarsa satarım", "ilk gün yarısını satarım" gibi bir planı ilk gün başlamadan belirlemek, ekran başında panikle karar vermekten daha sağlıklıdır.
- Komisyonu hesaba katın: Az lot aldığınız arzlarda aracı kurum komisyonu kazancın önemli bir kısmını götürebilir.
Tedbirler ve pazar değişiklikleri
Aşırı fiyat hareketi gösteren paylarda Borsa İstanbul ve SPK çeşitli tedbirler uygulayabilir: açığa satış yasağı, kredili işlem yasağı, brüt takas veya işlemlerin tek fiyat yöntemiyle yapılması bunlardan bazılarıdır. Bu tedbirler payın işlem görme şeklini değiştirir; örneğin tek fiyat yönteminde gün içinde sürekli işlem yerine belirli aralıklarla toplu eşleşme yapılır. Takip ettiğiniz paya ilişkin tedbir kararları KAP'ta "Borsa İstanbul" duyuruları arasında yayımlanır.
Fiyat halka arz fiyatının altına düşerse
İzahnamede öngörülmüşse, işlemlerin başladığı tarihten itibaren en fazla 30 gün boyunca aracı kurum fiyat istikrarı amacıyla alım yapabilir. Bu bir koruma mekanizmasıdır ama fiyatı halka arz fiyatında tutma garantisi değildir.
Bazı dönemlerde halka arz paylarının günlerce tavan yaptığı görüldü; bazı dönemlerde ise paylar ilk günden halka arz fiyatının altına indi. Bir arzın kaç tavan yapacağına dair tahminler, fiyatı belirleyen değil, en fazla o anki beklentiyi yansıtan yorumlardır.
Sık sorulan sorular
Tavanda satış emri verirsem hemen satılır mı?
Tavan fiyatta karşı tarafta yeterli alış emri varsa evet. Tavanda alıcı çok, satıcı azsa satış emriniz kısa sürede gerçekleşir; ancak tavan çözülüp fiyat düşerse emrinizin fiyatı tavan seviyesinde kaldığı için gerçekleşmeyebilir.
Tavan kaç gün sürer?
Bunu kimse önceden bilemez. Tavan serisi, alış emirlerinin satış emirlerinden fazla kalmasına bağlıdır ve tek bir gün içinde bile çözülebilir.
Halka arz payında açığa satış yapılabilir mi?
Borsa İstanbul ve SPK, volatilite dönemlerinde belirli paylarda açığa satış yasağı gibi tedbirler uygulayabilir. Güncel tedbirler KAP'taki Borsa İstanbul duyurularında yer alır.
Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı halka arz sürecini ve mevzuatı anlamanıza yardımcı olmak için hazırlandı. Herhangi bir şirketin payını alma veya satma önerisi içermez. Kurallar değişebileceğinden her halka arzda ilgili izahnameyi ve KAP duyurularını kontrol edin.